Geschiedenis van de Gotthardpasweg
De Gotthardpas word op z'n Duits Sankt Gotthard-Pass en op zijn Italiaans San Gotthardo en ze was lange tijd de belangrijkste Noord-Zuid-verbinding over de Alpen. De pasweg verbindt Andermatt in het Urseren in het kanton Uri met Airolo in het Valle Lenventina in het kanton Tessin. De pashoogte is 2091 m hoog.
De Gotthardstrasse verbind over zo'n 110 km de plaatsen Altdorf en Biasca terwijl de gelijknamige pas in Andermatt begint en in Airolo eindigt. Tussen 1819 en 1826 werd het eerste deeltraject gebouwd dat van Amsteg naar Gösschenen loopt. Met de bouw van de eigenlijke pasweg werd pas in 1827 begonnen. De straat kwam klaar in 1830. Op de zuidhelling werd de oorspronkelijke pasweg later door een andere vervangen welke een gunstiger verloop had, de oude pasweg ook wel Via Tremola genoemd kan nog altijd gebruikt worden.
De geschiedenis van de Gotthardpas begint al in de middeleeuwen. De romeinen hebben haar waarschijnlijk niet gebruikt. Als de Langobarden in het jaar 569 vanuit het zuiden oprukten om over de pas te komen bouwden zij over de Reuss een in kettingen hangende brug. Ten tijde van Karel de Grote werd de pasweg voor lastdieren ingericht. De Langobardische brug werd in 1198 vervangen door de veel zekerdere (oude) Teufelsbrücke in de Schöllenenschlucht op de noordhelling. De hieruit ontstane toename van het verkeer over de pas was het beslissende moment dat tot oprichting van het Zwitserse eedgenoodschap in 1291 werd besloten.
Het oudste gebouw op de pasweg is de kapel welke tussen 1160 en 1176 door de Milanese aardsbisschop St Galdinus ter ere van de kort daarvoor heilig verklaarde Heilige Gotthard werd gewijd. In 1629 werd door Federico Borromeo een herberg op de pashoogte ingericht, welke sinds 1683 door de Kapuzinern verzorgt word. In 1707 werd dan de Tunnel "des Urner Loches" gesprongen en daardoor werd de toegankelijkheid zeer verbeterd. Toch bleef de weg nog altijd een 3 tot 4 m brede weg voor lastdieren die met grote stenen was verhard.
Van Saumpfad tot autobaan
Ondanks de centrale ligging werd de Gotthardpas pas laat ontsloten. Oorzaak hiervoor was de wilde Schöllenenschlucht die een onoverkoombare hindernis vormde. De in 1198 door de Urner gebouwde brug werd om die reden dan ook "Teufelsbrücke" ofwel Duivelsbrug genoemd. Het meesterwerk scheen de mensen een pakt met de duivel toe.
Foto van het oude Saumpfad gezien vanaf de oude Tremola. Vlak bij ligt ook nog een brug uit de romeinse tijd. Foto zomer 2007
Met de bouw van de Teufelsbrücke en de Twärrenbrücke in het bovenste deel van de Schöllenen was de deur naar het zuiden geopend. Al snel ontdekten de kooplieden dat de snelste route naar Italië over de Gotthard voerde en de bevolking van de pasweg wist hieruit weer voordeel te behalen. Zij richtten zogeheten "Saumergenossenschaften" op die het alleen recht hadden om de goederen over de pas te transporteren.
Een belangrijke opgave voor het land Uri was het onderhoud en de uitbouw van de weg. Voortdurend moesten de weg verbeterd worden, bruggen hersteld worden en lawines geruimd worden. Vele eeuwen kon men slechts te voet over de pas. Eerst nadat Uri tussen 1818 en 1836 de eerste rijweg had gebouwd, was de Gotthardpas ook per koets te bereiden. Vanaf 1842 reed de legendarische postkoest met vijfspan over de pas. Toch hadden zij al na 40 jaar geen werk meer.
In mei 1882 werd na 10-jarige bouwtijd de spoorwegtunnel
door de Gotthard geopend. In één klap keerde de rust op de pasweg weer
terug. Maar niet voor lang want kort na 1900 doken de eerste auto's op en
begonnen deze de pasweg te veroveren. Duidelijk werd dat de voor het
koetsenverkeer gebouwde pasweg niet langer geschikt was voor de toenemende
stroom auto's. In de dertiger en veertiger jaren van de vorige eeuw werden
dan ook enkele delen van de Gotthardpasweg uitgebouwd en verbeterd.
Van 1951 tot 1956 werd de Schöllenen uitvoerig uitgebouwd en tussen 1962 en
1976 bouwde het kanton Tessin de straat van de kantonsgrens tot Airolo
volledig overnieuw.
Ondertussen had het Bund, gesteund door een wetsartikel dat op 6 juli 1958 met overgrote meerderheid was aangenomen door het Zwitserse volk, de bouw van de "Nationalstrassen" opgenomen. Er was sprake van de bouw van een autobaan van Basel naar Luzern en een linksoeverige weg langs het Vierwoudstedenmeer. Maar de Gotthard was in het geplande netwerk van doorgaande wegen niet opgenomen. Daarom werd in maart 1960 door de Nationalrat een motie ingediend voor een winterzekere verbinding door de Gotthard. Vraag was natuurlijk hoe dat bewerkstelligd moest worden en plotseling rukte de Gotthard op naar het centrum van alle plannen voor de Nationalstrassen met de projectering van de N2.
Het verkeer over de Gotthardpas
|
|
| 1218/1226 | Ontsluiting van de Schöllenen door de "Twärrenbrücke",
een 60 m lange aan kettingen opgehangen houten brug land de
Kirchbergfelsen, alsook de eerste houten "Teufelsbrücke" welke ook wel
de "siebenten Steg" werd genoemd, over de Reuss. |
| 1230 | Op 24 augustus wijdt de aardsbisschop van Milaan op de
pashoogte de kapel in welke is gebouwd ter ere van de heilige Godehardus
uit Beieren. |
| 1236 | De eerst aantoonbare oversteek van de Gotthard als
doorgaande weg van Duitsland naar Italië: Albrecht von Stade, een
Benediktijnerabt uit het bisdom Bremen kiest deze route voor een
pelgrimsreis op de terugweg van Rome naar Duitsland. |
| 1550 | De Saumweg aan de Monte Piottino word duidelijk
verbeterd en voor een deel opnieuw aangelegd. 10 Jaar later word ook de
Saumweg door de Biaschina uitgebouwd. |
| 1595 | De nieuwe Teufelsbrücke, een stenen boogbrug, word
gebouwd. Ze dient het verkeer tot 1830 en in 1888 stort ze in. |
| 1615 | Op 5 oktober begint de eerste regelmatige "Lauferbotendienst"
over de Gotthard van Zürich naar Bergamo door de Gebroeders Hess in
Zürich. |
| 1707 | De Tessiner bouwmeester Pietro Marettini breekt als
vervanging van de Twärrenbrücke het Urnerloch door de Kirchbergfels uit.
Deze eerste alpentunnel is 61 m lang en kostte 8149 gulden. |
| 1775 | De Engelse mineraloog Greville steekt de Gotthardpas als
eerste mens over in een koets. Dit 55 jaar voordat de weg bereidbaar
voor koetsen was gemaakt. Op heikele punten laat hij de koets uit elkaar
nemen en naar een veiliger punt dragen. |
| 1799 | De Gotthard word oorlogsgebied. De Russische legers
onder leiding van Generaal Suworow steekt de pas over. Bij de
Teufelsbrücke komt het tot een treffen met de fransen. De brug word
zwaar beschadigd. |
| 1805/1818 | Het kanton Tessin bouwt etappewijze de nieuwe rijweg
naar de Gotthard van Chiasso naar Giornico. |
| 1818 | Op 3 mei besluit de Urner gemeente tot de bouw van een
rijweg van Amsteg naar Gösschenen. In 1824 komt ze klaar. |
| 1828/1830 | Onder leiding van Karl Emanuel Müller ontstaat de rijweg
van Göschenen tot Hospental door de Schöllenenschlucht en over de nieuwe
Teufelsbrücke. De Tessiner ingenieur Colombara bouwt in opdracht Uris,
het gedeelte van Hospental tot de kantonsgrens. Gelijktijdig word onder
ingenieur Meschini het traject tussen Giornico en de kantonsgrens door
de Biaschina, aan de Monte Piottino en de Tremola gebouwd. |
| 1830 | Opening van de doorgaande pasweg over de Gotthardpas. De
ruiterpost word vervangen door een wekelijkse driemalige postkoets
tussen Flüellen en Chiasso. |
| 1842 | De grote tijd van de Gotthardpost begint. Tussen
Flüellen en Chiasso rijden nu in de zomer dagelijks vijfspanninge
koetsen in beide richtingen met 10 plaatsen. In de winter worden de
koetsen door kolonnes van sleden met 1 paard. |
| 1844 | De doorslag van de Stalvedro-Schlucht bij Airolo. |
| 1848 | Uit het Staatenbund word een Zwitserse Bundesstaat. De
Reisepost word een aangelegenheid van het Bund. De reisduur van Basel
naar Milaan bedraagt dan 49 uur en 25 minuten. |
| 1866 | Het Hotel Monte Prosa word aan de Gotthardpashoogte
geopend. |
| 1872 | Europa heeft last van spoorwegkoorts. De Gotthardbahn
word gebouwd. Op 13 september beginnen de bouwwerkzaamheden van de
Gotthardtunnel onder leiding van Louis Favre. |
| 1875 | Er worden dit jaar 72.030 reizigers vervoerd door de
Gotthardpost. Het grootste aantal tijdens haar bestaan. |
| 1880 | Op 29 februari word de Gotthardtunnel doorslagen. Louis
Favre beleeft dit heugelijke feit niet. Hij sterft aan een hartaanval in
de tunnel op 19 juli 1879. |
| 1882 | Op 1 januari wordt de spoorweg provisorisch eensporig in
gebruik genomen. Op 1 juni wordt de Gotthardbahn officieel feestelijk
geopend. De reistijd van Luzern naar Chiasso bedraagt nu 7 uur en 25
minuten. De Gotthardpostlinie beëindigd haar werkzaamheden. |
| 1904 | Het grootste deel van het tracé van Goldau tot Chiasso
is tot dubbelspoor uitgebouwd. |
| 1906 | De Gotthardstrasse word van Göschenen af omhoog geopend
voor autoverkeer. Weliswaar alleen op bepaalde tijden van de dag. |
| 1909 | Opnieuw word een zomerpostkoetsendienst tussen Andermatt
en Airolo geopend. Ze heeft nu echter alleen een lokaal toeristisch
doel. In de herfst van 1921 rijd de laatste koets over de Gotthardpas. |
| 1920 | De Bergstrecke Erstfeld - Biasca van de Gotthardbahn is
geëlectrificeerd. |
| 1953 | Uri bouw de Schöllenenstrasse en de pasweg tot de
kantonsgrens volledig uit. De nieuwe Teufelsbrücke ontstaat. |
| 1954 | De SBB zetten regelmatig rijdende autotreinen in die in
de winter het gemotoriseerde verkeer door de spoortunnel tussen
Göschenen en Airolo vervoeren. |
| 1962 | Het kanton Tessin bouwt een nieuwe pasweg van de
kantonsgrens tot boven Motto Bartola en vanaf 1972 tussen Motto Bartola
en Airolo. |
Foto van de autobaanbrug van de Gotthardautobaan als zij net de Gotthardtunnel heeft verlaten. Zomer 2007
Chronologie van de bouw van de autobaantunnel
| 6/7/1958 | Met 555.396 stemmen voor en 91.238 tegen stemt het Zwitserse
volk een nieuw wetsartikel. Het is de basis voor de bouw van de zogeheten
Nationalstrassen, de nationale doorgaande wegen. |
| 8/3/1960 | De eedgenoodschapsraden aanvaarden het Bundesgesetz over de
bouw van de Nationalstrassen. |
| 23/3/1960 | De Nationalrat dient een motie in voor de bouw van een
winterzekere verbinding door de Gotthard. Op 8/6/1960 stemt ook de Ständerat
toe. |
| 9/4/1960 | De Bundesrat stelt een commissie, de "Studiegruppe
Gotthardtunnel", in onder leiding van het "Eidgenössischen Amts für
Strassen- und Flussbau". |
| 21/6/1960 | Tijdens een Bundesversammlung word het Zwitserse
Nationalstrassennetz, het netwerk van natiole wegen, vastgelegd. |
| 1960 tot 1963 | De studiegroep Gotthardtunnel neemt omvangrijke technische,
verkeerstechnische, economische en verkeerspolitieke onderzoeken voor. Voor
een winterzekere Gotthardverbinding staan 5 projecten ter discussie: |
|
|
| september 1963 | De Studiegruppe Gotthard legt haar eindconclusie voor. Ze
beveelt een beluchtte autotunnel tussen Göschenen en Airolo aan. |
| 7/7/1964 | De Bundesrat neemt de aanbevelingen over van de Studiegruppe
Gotthard. |
| 25/6/1965 | De eedgenoodschapsraden stemmen over het voorstel van de
Bundesrat en beslissen als aanvulling op het nationaalstratennetwerk tot de
bouw van een Gotthard-wegtunnel. Als gevolmachtigd orgaan van de "Eidgenössischen
Amts für Strassen- und Flussbau" alsook voor de kantons Uri en Tessin word
een bouwcommissie samengesteld, de "Baukommission Gotthard-Strassentunnel".
Aan hen worden de volgende taken overgedragen: |
|
|
| 15/5/1968 | De Bundesrat keurt het algemene plan goed. Twee varianten
zullen nader bekeken moeten worden:
De beide projecten zijn de uitkomst van een door de bouwcommissie uitgeschreven wedstrijd waaraan twee ingenieursbureaus uit het Duitse Zwitserland en uit Tessin hebben deelgenomen. Beide projecten voorzien in de gestelde eisen, maar beide hebben zekere voor en nadelen. Ook de geschatte bouwkosten wijken niet veer van elkaar af. Alleen een officiele aanbesteding kan de keuze van de varianten mogelijk maken. |
| eind mei 1968 | Het project wordt uitgeschreven en de toegelaten
ondernemingen kunnen tot 31/10/1968 inschrijven voor beide varianten. |
| 22/5/1969 | De bouwcommissie brengt verslag uit over de keuze van de uit
te voeren projecten en de aanbesteding van de bouwwerkzaamheden aan de
betrokken kantonale regeringen. |
| 2/6/1969 | Voorstel van de departementen aan de Bundesrat. |
| 16/6/1969 | Keuze van het uiteindelijke project en toestemming van de
aanbesteding door de Bundesrat volgens het gedane voorstel. Tevens word
opdracht gegeven voor de aanleg van een veiligheidsgang. |
| 5/5/1970 | Officieel bouwbegin van de Gotthard-Strassentunnel. De beide
ondernemingsgroepen van de noordelijke en de zuidelijke bouwplaatsen zijn
reeds in de herfst van 1969 met de voorbereidingen van de werkzaamheden
begonnen. |
| 11/4/1972 | Afsluiting van het uitbreken van de beluchtingsschacht
Hospental. |
| 26/9/1973 | Afsluiting van het uitbreken van de beluchtingsschacht
Guspisbach. |
| 21/2/1975 | Besluit van de bouwcommissie Gotthard-Strassentunnel tot
begin van de werkzaamheden voor de schacht Hospental naar het zuiden en voor
het uitbreken van de veiligheidsschacht en de hoofdtunnel. |
| 4/9/1975 | Afsluiting van het uitbreken van de beluchtingsschacht Motto
di Dentro. |
| 26/3/1976 | Doorslag van de veiligheidstunnel |
| 26/7/1976 | Afsluiting van het uitbreken van de beluchtingsschacht
Bäzberg |
| 16/12/1976 | Doorslag van de hoofdtunnel in de Kalotte. |
| 13/5/1977 | Afsluiting van de uitbreekwerkzaamheden . |
| april 1978 | Afsluiting van de ruwbouw van de tunnel. |
| eind 1979 | Afsluiting van de montagewerkzaamheden van de
electromechanische installaties. |
| voorjaar/zomer 1980 | Testen van de aangebrachte installaties en het opleiden van
het personeel. |
| 5/9/1980 17.00 u | Opening van de Gotthard-Strassentunnel voor het verkeer. |
In totaal kwamen 19 arbeiders tijdens de bouw van de tunnel
om het leven. Dit ondanks de genomen voorzorgsmaatregelen. |
Geschiedenis van de bouw van de GotthardBahn
De naam GotthardBahn bestaat alleen nog maar in de volksmond. Bij de bouw van de spoorlijn was het een zelfstandige onderneming, de GotthardBahn-Gesellschaft, die de plannen uitvoeren die tot de bouw van de Gotthard baan hebben geleid. Zelfs nu nog wordt dat plan als groot betitelt.
Hoewel de Gotthardbahn is overgenomen door de Zwitserse staatsspoorwegen heeft ze nooit aan belangrijkheid ingeboet. Het hedendaagse transitverkeer is de grootste bron van inkomsten voor het gehele Gotthard-traject. door de liberalisering van de Europese Gemeenschap wordt zelfs een nog grotere vraag naar de transit verbinding die de Alpen van mocht naar zuid doorkruist verwacht. Daarom is besloten tot de bouw van een nieuwe spoorweg tunnel door het Gotthard massief.
Maar voor naar de nieuwe tunnel gaan die onderdeel uitmaakt van de NEAT (de Neue Alpentransversale) Alp Transit Gotthard, gaan we terug in de tijd. We gaan naar het jaar 1847 waarin de eerste plannen voor een spoorlijn door het Gotthard massief werden gemaakt. IIn Europa was op dat moment nog maar nauwelijks de bouw van spoorwegen op gang gekomen of er ontstonden in Zwitserland al ideen onder het land van moord naar zuid te doorkruisen met de spoorlijn.
In 1847 Julia er per er werd het eerste traject van Baden naar Zürich in gebruik genomen door de inmiddels legendarisch geworden "Spanisch Brötlibahn". Tegelijkertijd werd door de "Oberingenieur" van het kanton Graubundeneen concessieaanvraag gedaan voor een spoorlijn. Het ging hierbij om de zogeheten Lukmanierbahn die van Chur naar Biasca zou moeten gaan lopen. In 1853 verloopt deze constructie echter doordat de termijn die je voorgesteld was was verstreken.
